Hendekleri aşalım: Açılır Kapanır Köprü!

açılır kapanır köprü

AÇILIR KAPANIR KÖPRÜ

Açılır kapanır köprü, genellikle kale surlarının girişinde kapı görevi gören ve kale önündeki bir hendeğin üzerinden geçmeyi sağlayan köprülerdir.

açılır kapanır köprü

Eski Mısırlıların 4.000 yıl önce bu köprüleri kullandığı düşünülmektedir. 2.600 yıl önce Ortadoğu da Keldani krallığında da yapılmış olan bir kaç köprü vardır. Fakat açılır kapanır köprülerin yaygın kullanımı orta çağ da başlamıştır. 15.yy sonlarına gelindiğinde Leonardo da Vinci yalnızca sıradan köprüler tasarlayıp inşa etmekle kalmayıp, açılır kapanır köprüler de tasarlamıştır.

ORTA ÇAĞ DA AÇILIR KAPANIR KÖPRÜ

Orta Çağ döneminde en iyi kale savunma stratejilerinden birisi kalenin etrafını çevreleyen genellikle suyla doldurulmuş hendeklerden oluşturmaktı. Fakat hendekler, kalenin içinde yaşayan insanların kaleye giriş çıkışlarında problem oluşturuyordu. Hendeklerden dolayı kaleye girmek ya da çıkmak halk ve soylu kesim için de oldukça zor oluyordu. Bu nedenden dolayı hendek köprüsü fikri ortaya çıkmıştır.

Orta Çağ da ilk yapılan köprüler elle taşınılan oldukça basit sadece kale ve hendeğin bitişini birleştiren tahtadan oluşan köprülerdi. Daha sonra hendek köprüsü mimarisi oldukça ilerledi kasnak ve vinç mekanizmaları devreye girdi.

açılır kapanır köprü

Hendek köprüsü fikri kale sakinlerinin ulaşımını  kolaylaştırmak için ortaya çıkmıştı ancak savaşlarda da kullanılabileceği fark edildi ve savaşlarda önemli rol oynadı. Köprü kapatıldığında silahlar kaleye yaklaşamıyordu ve kale çok daha az hasar alıyordu. Aynı zaman da askerlerinde kaleye ulaşması zor oluyordu kalenin düşmesi de oldukça zorlaşmış oluyordu.

İlk yapılan köprüler elle taşınan tahta köprüler olduğu için düşmanlar tarafından kolayca bozulabiliyordu. Daha sonradan kasnak ve zincir mekanizması ile inşa edilen köprüler hem süratle açılıp kapatılabiliyordu hem de düşman tarafından yıkılması oldukça zordu.

kale köprüsü

Hendek kalenin ilk savunma silahıydı ve köprü bu silahın tamamlayıcısıydı. Köprünün kapısı genellikle kalenin ana kapısının karşısında bulunuyordu bu da savunmasız bir bölge oluşturuyordu. Bu bölgeyi güçlendirmek için kapıya kapıcılar o bölgeye özel bir ordu ve o bölgeye özel okçular tayin edildi.

açılır kapanır köprü makarası

Orta Çağın ilerleyen zamanlarında kalelerinde büyümesi ile köprünün zincirleri daha da büyüdü ve makara sistemi eklendi. Yeni oluşan bu köprülere “Baskül Köprüler” adı verildi. Baskül köprülerde köprünün her iki tarafının da zıt yönde hareket etmesi gerekiyordu ve bunun için denge şarttı. Dengeyi sağlamak için köprüye ağırlıklar eklendi ve köprünün arkasına metal ızgara kapısı eklendi. Metal ızgara kapısı köprüyü kaldırmaya yardımcı olmak için köprünün alt kısmına eklenen ağırlıkları dengelemek amacıyla konulmuştur. Köprü kaldırma kolları tarafından kaldırılırdı. Kaldırma kolları kale kapısının üstünden geçerek köprüye bağlı olan zincir veya halatların dolanmış olduğu kollardı. Makara mantığı ile çalışıyorlardı.

GÜNÜMÜZDE AÇILIR KAPANIR KÖPRÜ

baskül köprü

Günümüzde de açılıp kapanan köprüler halen kullanılmaktadır. Ancak eski amacıyla ve tasarımla değil. Yarım düzineden fazla farklı tasarımları mevcuttur. En yaygın olanı “Bükülme” tipi olandır. İki panelli veya dört panelli olabilirler her bir panel birbirinden bağımsız hareket edebilir. Panellerin yükseltilmesi ve alçaltılması için gereken enerji , her bir panelin dingilinin zıt tarafındaki bir ağırlık ile dengelenmesi ile oluşur. Bu ağırlık yer üstünde de bulunabilir yerin altında hatta sulara gömülü de olabilir. Ağırlık büyük metal çubuklardan ve haznelerden oluşan büyük bir beton kutudur. Köprüler genelde ortadan ikiye açılırlar. Çalışma mantığı Orta Çağdaki hendek köprüleriyle hemen hemen aynıdır. Farklı olarak ağırlığı dengelemek için metal kapı yerine beton ağırlıklar kullanılır, köprünün desteği surlardan sağlanmaz kapı şeklinde girişinde bulunan kazıklardan ve onu tutan zincir yada kalın halatlardan sağlanır, köprü savaş yada strateji için değil ulaşım için kullanılır. Ağırlıklı olan bu köprülere baskül köprü denir. 

açılır kapanır köprü
Kule Köprüsü, Londra Thames Nehri üzerinde bulunur. En bilinen baskül köprü örneklerindendir.

Günümüzdeki köprülerin açılır kapanır olmasının sebebi bu köprüler aralarından nehir ya da su geçen karaları birbirlerine bağlayıp ulaşımı sağlamak için kurulmuştur. Fakat köprü ortadan ayrılma ve esnek bir yapıya sahip olmazsa bu su yollarını kullanan gemilerin geçişleri engellenmiş olurdu. Günümüzde ki açılıp kapanan köprüler sayesinde hem kara hem de deniz ulaşımı rahatça sağlanır.

galata köprüsü baskül köprü
İstanbulda Haliç te bulunan Galata Köprüsü de baskül köprü örneğidir.