Usturlap Yapıyoruz!

Usturlap Yapıyoruz!

Haydi hep beraber usturlabı tanıyalım…

Daha önceden adını daha az duyduğumuz ancak günümüze kadar ulaşmış astronomi aletini sizlerle tanıştırmaya hazırlanıyoruz.

Aklınızda oluşan sorulardan bir kaçını ele alarak usturlabı daha iyi tanımaya başlayabiliriz.

 

3K

Kısaca kullanım alanları?

Astronomi ölçümlerinde kullanılmış tarihi bir ölçüm cihazıdır. Kullanım alanları arasında Güneş, Ay, gezegen ve yıldızların konumlarını belirlemek için kullanılmaya başlanmıştır. Ayrıca yerel saatin ve İslam dininde ibadet vakitlerinin zamanlarının belirlenip hesaplanmasında usturlap kullanılmıştır. Bazı matematik problemlerinin çözümlenmesinde de usturlap kullanılıyordu.(Sağ taraftaki görsel: John Sellers’ın “Practical Navigation” (1672) adlı eserinden)
 

Kim bulmuştur?

İlk olarak Appolinius (MÖ 240) ve Hipparkos (MÖ 150) tarafından keşfedildiği, Batlamyus tarafından kullanıldığı ve Philloponos'un(en) altıncı yüzyılın ilk yarısında bu aletten bahsettiği batılı kaynaklarda tespit edilmiştir. 9. yüzyılda Harran'daki büyük üniversitede Abbasi halifelerinin ilim ve kültür verdikleri önem sayesinde usturlap hakkında çeşitli eserlerin yazıldığı ve günümüze kadar aktarıldığı bilinmektedir. Bu konuda yazılan en eski kitap, 829-830 yılında Bağdat'da ve 833 yılında Şam'da çalışan Ali bin İsa'ya aittir.Başka bir söylentiye göre de usturlabı ilk keşfeden ve bu konuda ilk kitap yazan kişi ise Abbasi devri astronomi alimlerinden İbrahim el-Fezari'dir. İslam dünyasında ilk tanıtan ve kullanan da kendisi olmuştur. Bu konu hakkında eserlere sahip olan diğer alimler ise: Biruni, Nasirüddin Tusi ve Habeşül Hasib'dir.

Kısaca nedir? 

Geleneksel usturlabın temeli stereometrik (uzaygeometrisi) projeksiyona dayanır. Uzaydaki ve yerküresindeki bütün noktaların ekvator düzlemine paralel bir düzlemdeki izdüşümleri usturlap üzerine çizilir. Usturlab; Lineer(doğrusal), düzlemsel ve küresel olmak üzere üç sınıfa ayrılır. Lineer usturlap da gök cisimlerinin izdüşümü bir doğru üzerine işaretlenir. Kürevi usturlap da ise izdişüm yapılmadan bir yarım küre üzerine işaretlenir. Düzlemsel usturlapda ise gök cisimleri ekvatora paralel düzlemlere izdüşürülerek usturlaptaki levhalara işaretlenir.

 

Nerelerde kullanılır?

Astronomide çeşitli yıldızların yükseklik açılarının ölçülmesinde, enlemlerin belirlenmesinde, zamanın ölçümlerinde burçlarla ilgili bilgilerin elde edilmesi gibi alanlarda kullanılmıştır.18. yy.a kadar denizcilerin açık denizde yer bulmada yararlandıkları bir araçtı. Bir tür kadran askı sistemi ile gözlemde dik olarak kullanılan, taşınabilir bir araç olan usturlap ile ana konumlarda bulunan yıldızların ve güneşin ufuk üzerindeki yükseklik ve azimutları doğrudan ölçülerek konum belirlenirdi. (Bu dönemden elimize ulaşan İstanbul’da çeşitli kurumlarda korunan usturlaplar bulunmaktadır. Usturlabın çalışma prensipleri ve kullanımı açıklanarak, denizcilik alanında kullanımına yönelik tarihsel kaynaklardan örnekler verilmektedir. Usturlabın günümüze ulaşan en iyi örneklerinden sayılabilecek İstanbul Topkapı Sarayı, Kandilli Rasathanesi ve Deniz Müzesi’nde yer alan usturlapların künye bilgileri ve teknik özellikleri sunulmaktadır.)

İslamiyet’in ortaya çıkışı ve geniş bir coğrafyaya yayılmasıyla birlikte namaz, oruç gibi ibadetlerin zamanının ve kıble yönünün belirlenmesinde usturlaplar kullanıldı.

Kaynak: http://astrolabesandstuff.blogspot.com.tr/2015/03/

Kendimize ait bir usturlap yapabilir miyiz?

Sizinle paylaştığımız tüm bu bilgilerin ışığında usturlabı hem tanımış oldunuz hem de kendi usturlabınızı yapmaya bir adım daha yaklaşmış bulunuyorsunuz. Kendi usturlabınızı yapmadan önce kullanım amacınızı belirleyerek rotanızı oluşturmaya başlayabilirsiniz. Farklı kullanım amaçları olsa da temel de yaptığı ortak çalışma mekanizmasına sahip olacaksınız.

İnternet üzerinden birçok farklı model çalışmaları görmeniz mümkün ancak rahatlıkla kullanabileceğiniz basit anlaşılır modelleri görmeniz biraz zor olacaktır.

 

Sizinle  tasarımımız olan Bilim Kutusunun bu ay gökyüzü kutusunda bulunan usturlabı tanıştırmak istiyoruz.

Kullanım açısından size yollayacağımız malzemeleri gerekli talimatlar eşliğinde yaparsanız eğer, kolay anlaşılır bir usturlaba sahip olabilirsiniz. Sadece usturlap değil ayrıca bu kutumuz da bir de yıldız saati yaptırıyoruz. Yıldız saatleri de yine usturlapla aynı şekilde çalışan bir araç. Gök yüzündeki yıldızlara bakarak saati bulabilmenize yarıyor. 

Her an yanınızda bulundurmak isteyebileceğiniz ve eğlenceli bir kullanımla keyifli zaman geçirebileceğinizi düşünüyoruz. Bu farklı deneyimi yaşamak istiyorsanız ve kendi usturlabınızla Dünya'nın eksen eğikliğini ölçmek istiyorsanız "Mini Usturlap Kutusu" tam size göre. 

 

En Son Eklenenler

2018'in En Sevilen Yazıları
2018'in En Sevilen Yazıları

2018'in en sevilen yazıları nelerdi? Ziyaret edenler en çok hangi yazızlarımızı okudular? Hangi konular en çok merak edilenlerdi?

Bir Kutu Bizden Hediye, Her Çocuğa Yılbaşı hediyesi !
Bir Kutu Bizden Hediye, Her Çocuğa Yılbaşı hediyesi !

Her çocuğa yılbaşı hediyesi için "Bir Kutu Bizden Hediye" kampanyası başlıyor! Bilim Kutusu yeni yıla özel yılbaşı kampanyasına 20 Aralık'ta başlayacak ve 25 Aralık'a kadar devam edecek. Çocuklar mutl...

Mars'a İnişle İlgili Bilmeniz Gereken Beş Nokta!
Mars'a İnişle İlgili Bilmeniz Gereken Beş Nokta!

NASA’nın mayıs ayında gönderdiği insansız uzay aracı, InSight, 26 Kasım’da Mars’a iniş aşamasına geçecek. Mars’a iniş sürecinin canlı yayınlanacağı ...

NASA'nın keşif aracı MARS InSight iniyor!
NASA'nın keşif aracı MARS InSight iniyor!

NASA’nın Mars InSight aracının kırmızı gezegen Mars’a 26 Kasım 2018’de inmesi bekleniyor. InSight misyonu sadece Mars’la sınırlı değil. Dünya gibi kayaçlardan oluşan gezegenlerin nasıl oluştuğu sorusu...

Aktivite kutusu Bilim Kutusu'yla eğlenceli bilim aktiviteleri evinizde!
Aktivite kutusu Bilim Kutusu'yla eğlenceli bilim aktiviteleri evinizde!

Geçtiğimiz pazar günü, bilimsel aktivite kutusu "Bilim Kutusu" çocuklarla yepyeni deneylerle buluştu. Çocuklar ve aileleri Uzay tohumları, kağıt devre, Asit mi? Baz mı? ve nanoteknoloji deneyi olmak ü...

Küçük Hanımlar ve Küçük Beyler için 23 Nisan Hediyesi!
Küçük Hanımlar ve Küçük Beyler için 23 Nisan Hediyesi!

Geleceğin Mimarları! Küçük hanımlar, küçük beyler, hepsi geleceğin bilim insanı adayı. Dünyayı daha iyi anlayacak, yeni keşifler yapacak ve yeni icatları bulacak olanlar onlar! Her biri geleceğin Nobe...

Ankara’da Mini Maker Faire’de neler yaptık!
Ankara’da Mini Maker Faire’de neler yaptık!

Mart’ın son günü Ankara benzersiz bir etkinliğe ev sahipliği yaptı. Ankara’lı makerları bir araya getiren Maker Hareketi, Mini Maker Faire’da pek çok atölyenin gerçekleştiği muhteşem bir etkinlik oldu...

Dünya DNA Günü Hakkında Bilmeniz Gereken 10 Madde
Dünya DNA Günü Hakkında Bilmeniz Gereken 10 Madde

Öncelikle DNA hakkında temel bilgilerden başlayalım. DNA Nedir? Hidrojen bağları ile bağlanmış çift sarmal yapının karşılıklı olarak bağlanması sonucu meydana gelen ve tüm organizmaların hücrelerinde ...

Bilim Kutusu Stem Discovery Week Etkinliği
Bilim Kutusu Stem Discovery Week Etkinliği

DNA‘nın gizemli dünyasına yolculuk yapıyoruz! STEM Discovery Week kapsamında düzenleyeceğimiz „Dünya DNA Günü Etkinliği“ 24 Nisan tarihinde, saat 19:00 ile 21:00 arasında Ankara TOBB-ETÜ Sosyal Tesisl...

Stephen Hawking : 10 Maddede Tanıyalım
Stephen Hawking : 10 Maddede Tanıyalım

Stephen Hawking, 14 Mart 2018'de aramızdan ayrıldı. Ünlü İngiliz fizikçi, evren bilimci, astronom, teorisyen ve yazar Prof. Dr. Stephen William Hawking’in vefatı bilim dünyasını yasa boğdu. 8 Ocak 194...

ÇOCUKLARINIZLA HEM KALİTELİ ZAMAN GEÇİRİP HEM DE ONLARA BİLİMİ SEVDİRMEK İSTEMEZ MİSİNİZ?

Astronot Çiftçiler Deney Seti

GELECEĞIN ASTRONOTLARI
İÇIN
İNCELE

Asit Baz Ph

GELECEĞIN KIMYA
PROFESÖRLERI İÇIN
İNCELE

Kağıt Devre ve Elektrik

GELECEĞİN ELEKTRİK
MÜHENDİSLERİ İÇİN
İNCELE