Usturlap Yapıyoruz!

usturlap kullanımı
Kaynak: http://astrolabesandstuff.blogspot.com.tr/2015/03/

Haydi hep beraber usturlabı tanıyalım…

Daha önceden adını daha az duyduğumuz ancak günümüze kadar ulaşmış astronomi aletini sizlerle tanıştırmaya hazırlanıyoruz.

Aklınızda oluşan sorulardan bir kaçını ele alarak usturlabı daha iyi tanımaya başlayabiliriz.

usturlap
John Sellers’ın “Practical Navigation” (1672) adlı eserinden.

3K

Kısaca kullanım alanları?

Astronomi ölçümlerinde kullanılmış tarihi bir ölçüm cihazıdır. Kullanım alanları arasında Güneş, Ay, gezegen ve yıldızların konumlarını belirlemek için kullanılmaya başlanmıştır. Ayrıca yerel saatin ve İslam dininde ibadet vakitlerinin zamanlarının belirlenip hesaplanmasında usturlap kullanılmıştır. Bazı matematik problemlerinin çözümlenmesinde de usturlap kullanılıyordu.

Kim bulmuştur?

İlk olarak Appolinius (MÖ 240) ve Hipparkos (MÖ 150) tarafından keşfedildiği, Batlamyus tarafından kullanıldığı ve Philloponos’un(en) altıncı yüzyılın ilk yarısında bu aletten bahsettiği batılı kaynaklarda tespit edilmiştir. 9. yüzyılda Harran’daki büyük üniversitede Abbasi halifelerinin ilim ve kültür verdikleri önem sayesinde usturlap hakkında çeşitli eserlerin yazıldığı ve günümüze kadar aktarıldığı bilinmektedir. usturlap yapımıBu konuda yazılan en eski kitap, 829-830 yılında Bağdat’da ve 833 yılında Şam’da çalışan Ali bin İsa’ya aittir.Başka bir söylentiye göre de usturlabı ilk keşfeden ve bu konuda ilk kitap yazan kişi ise Abbasi devri astronomi alimlerinden İbrahim el-Fezari’dir. İslam dünyasında ilk tanıtan ve kullanan da kendisi olmuştur. Bu konu hakkında eserlere sahip olan diğer alimler ise: Biruni, Nasirüddin Tusi ve Habeşül Hasib’dir.

Kısaca nedir? 

Geleneksel usturlabın temeli stereometrik (uzaygeometrisi) projeksiyona dayanır. Uzaydaki ve yerküresindeki bütün noktaların ekvator düzlemine paralel bir düzlemdeki izdüşümleri usturlap üzerine çizilir. Usturlab; Lineer(doğrusal), düzlemsel ve küresel olmak üzere üç sınıfa ayrılır. Lineer usturlap da gök cisimlerinin izdüşümü bir doğru üzerine işaretlenir. Kürevi usturlap da ise izdişüm yapılmadan bir yarım küre üzerine işaretlenir. Düzlemsel usturlapda ise gök cisimleri ekvatora paralel düzlemlere izdüşürülerek usturlaptaki levhalara işaretlenir.

usturlap nasıl kullanılır

Nerelerde kullanılır?

Astronomide çeşitli yıldızların yükseklik açılarının ölçülmesinde, enlemlerin belirlenmesinde, zamanın ölçümlerinde burçlarla ilgili bilgilerin elde edilmesi gibi alanlarda kullanılmıştır.18. yy.a kadar denizcilerin açık denizde yer bulmada yararlandıkları bir araçtı. Bir tür kadran askı sistemi ile gözlemde dik olarak kullanılan, taşınabilir bir araç olan usturlap ile ana konumlarda bulunan yıldızların ve güneşin ufuk üzerindeki yükseklik ve azimutları doğrudan ölçülerek konum belirlenirdi. (Bu dönemden elimize ulaşan İstanbul’da çeşitli kurumlarda korunan usturlaplar bulunmaktadır. Usturlabın çalışma prensipleri ve kullanımı açıklanarak, denizcilik alanında kullanımına yönelik tarihsel kaynaklardan örnekler verilmektedir. Usturlabın günümüze ulaşan en iyi örneklerinden sayılabilecek İstanbul Topkapı Sarayı, Kandilli Rasathanesi ve Deniz Müzesi’nde yer alan usturlapların künye bilgileri ve teknik özellikleri sunulmaktadır.)

usturlap yapımı

İslamiyet’in ortaya çıkışı ve geniş bir coğrafyaya yayılmasıyla birlikte namaz, oruç gibi ibadetlerin zamanının ve kıble yönünün belirlenmesinde usturlaplar kullanıldı.

usturlap kullanımı
Kaynak: http://astrolabesandstuff.blogspot.com.tr/2015/03/

Kendimize ait bir usturlap yapabilir miyiz?

Sizinle paylaştığımız tüm bu bilgilerin ışığında usturlabı hem tanımış oldunuz hem de kendi usturlabınızı yapmaya bir adım daha yaklaşmış bulunuyorsunuz. Kendi usturlabınızı yapmadan önce kullanım amacınızı belirleyerek rotanızı oluşturmaya başlayabilirsiniz. Farklı kullanım amaçları olsa da temel de yaptığı ortak çalışma mekanizmasına sahip olacaksınız.

İnternet üzerinden birçok farklı model çalışmaları görmeniz mümkün ancak rahatlıkla kullanabileceğiniz basit anlaşılır modelleri görmeniz biraz zor olacaktır.

bilim kutusu usturlap

Sizinle  tasarımımız olan Bilim Kutusunun bu ay gökyüzü kutusunda bulunan usturlabı tanıştırmak istiyoruz.

Kullanım açısından size yollayacağımız malzemeleri gerekli talimatlar eşliğinde yaparsanız eğer, kolay anlaşılır bir usturlaba sahip olabilirsiniz. Sadece usturlap değil ayrıca bu kutumuz da bir de yıldız saati yaptırıyoruz. Yıldız saatleri de yine usturlapla aynı şekilde çalışan bir araç. Gök yüzündeki yıldızlara bakarak saati bulabilmenize yarıyor. 

usturlap yapımı

Her an yanınızda bulundurmak isteyebileceğiniz ve eğlenceli bir kullanımla keyifli zaman geçirebileceğinizi düşünüyoruz. Bu farklı deneyimi yaşamak istiyorsanız eğer bu ay ki kutumuza sahip olmanız yeterli.

En Eğlenceli Karne Hediyesi : 2.si %50 indirimli!